Gönüllü Bir Araştırmacı: Vatandaş Bilimi
Bir amatör balıkçının merada geçirdiği saatler, sadece kişisel bir hobi değil, aynı zamanda doğanın nabzını tuttuğu paha biçilemez bir gözlem sürecidir. Özellikle ARMSOB gibi bilinçli topluluklar için sularımızda olup biteni anlamak ve kayıt altına almak, balık tutmak kadar hayati bir görevdir. İşte bu noktada "Vatandaş Bilimi" devreye giriyor.
Vatandaş Bilimi Nedir?
Vatandaş bilimi, profesyonel bilim insanı olmayan ancak doğayla iç içe olan bireylerin, bilimsel araştırmalara veri sağlayarak destek olmasıdır. Biz amatör balıkçılar, akademisyenlerin her gün sahada olamayacağı gerçeğini kapatan en büyük gönüllü gözlem ordusuyuz. Oltamıza takılan her farklı tür, aslında Karadeniz'in güncel sağlık raporunun bir parçasıdır.
Karadeniz Neden Değişiyor?
Küresel iklim değişikliği ve deniz suyu sıcaklıklarındaki artış, denizlerimizin ekosistemini hızla dönüştürüyor. Eskiden sadece Akdeniz veya Ege'de görmeye alışık olduğumuz birçok sıcak su türü yavaş yavaş Karadeniz'e göç ediyor. Bu yeni misafirlerin Karadeniz faunasına nasıl etki edeceği, yerli türlerimizle nasıl rekabet edeceği akademisyenlerin en çok araştırdığı konuların başında geliyor.
Saha Gözlemcisi Olarak Üzerimize Düşenler
Karadeniz kıyılarında, özellikle Artvin ve çevresindeki meralarda av yaparken oltanıza o bölgeye ait olmayan, daha önce hiç görmediğiniz bir tür gelebilir. Böyle bir durumda sıradan bir av yapmış gibi davranmak yerine bir "saha araştırmacısı" refleksi göstermelisiniz:
-
Farkındalık ve Tanımlama: Oltanıza gelen balığın alışılmış Karadeniz türlerinden farklı bir formda, renkte veya anatomide olduğunu fark ettiğiniz an, bu balığı özenle muhafaza edin veya suya iade etmeden önce hızla kayıt altına alın.
-
Doğru Fotoğraflama Tekniği: Bilimsel teşhis için fotoğraf çok önemlidir.
-
Balığı yere yatay bir şekilde konumlandırın.
-
Sırt ve alt yüzgeçlerinin net bir şekilde açık ve görünür olmasına dikkat edin.
-
Kafa yapısı ve ağız anatomisinin net çıkmasını sağlayın.
-
Balığın yanına mutlaka boyutunu belli edecek bir referans obje koyarak yukarıdan net bir fotoğrafını çekin.
-
-
Veri Toplama: Sadece fotoğraf yeterli değildir. Balığın yakalandığı tam konumu , derinliği, dip yapısını ve o günkü hava/su sıcaklığı tahminlerinizi not edin.
-
Bilim İnsanlarıyla Paylaşım: Elde ettiğiniz bu değerli verileri, Su Ürünleri Fakültelerindeki akademisyenlerle, deniz araştırmaları yapan enstitülerle veya bu kayıtları tutan sivil toplum kuruluşlarıyla paylaşın.
Senin meradan gönderdiğin basit bir fotoğraf, Karadeniz'in değişen biyoçeşitliliği hakkında uluslararası hakemli bir dergide yayınlanacak bilimsel bir makalenin en kritik kanıtı olabilir. Gerçek bir sportif balıkçı, sadece doğadan alan değil, doğayı anlayan ve bilime katkı sunan kişidir.